Ruletkany kim oýlap tapdy? Ruletkanyň gelip çykyşy
Birnäçe çarh, bir at we ahyrsoňy ony ýazyp galdyran bir şäher.
Ruletkany oýlap tapan diýlip resmi ýazgylarda hiç kim görkezilmeýär. Biziň bilýän oýnumyz XVIII asyryň ahyrynda Parižde peýda bolýar: ol öňki oýunlardan galan aýlanýan çarhy italýan we iňlis stol oýunlaryndan alnan stawka meýdançasy bilen birleşdirýär.
Ata-babalar
Bölekleri üç sany has köne oýun berdi. 1740-njy ýyllaryň iňlis E.O. (“even-odd”, “jübüt-täk”) çarhlarynda E ýa-da O bilen bellenen kyrk öýjüklienjamÖýjükRotordaky 37 sany belgilenen bölümiň biri. Başga atlary: ýuwa, çukur.Dolulygyna okaň → aýlanýan çarh we oňa garşy goýberilýän şarenjamŞarRotora garşy ýol boýunça goýberilýän kiçijik şar. Häzirki zaman şarlary iworinden ýa-da teflondan, 18–21 mm.Dolulygyna okaň → bardy; olar 1745-nji ýylda gadagan edildi, ýöne barybir oýnalmagyny dowam etdi. Has irki iňlis oýny roly-poly hem şoňa meňzeşdi. Rowaýata görä 1750-nji ýyllaryň töwereginde Genuýada başlanan we Fransiýada cavagnole ady bilen tanalýan italýan lotereýa oýny biribide oýunçylaryň stawka goýýan 70 sanly tagtasy we san çekilýän halta ulanylýardy; utan san stawkanyň 64 essesini, stawkany hem goşmak bilen (63-e 1), yzyna gaýtarýardy, şeýlelikde bankir goýlan her 70 birligiňpulBirlikUlgamyň ýa-da oýunçynyň işleýän esasy stawkasy. Progressiýalar islendik stolda ulanyp bolar ýaly birliklerde beýan edilýär.Dolulygyna okaň → 6-syny özünde galdyrýardy, bu 8,57% artykmaçlyk. 1760-njy ýyllarda ony oýnan Kazanowa ony aldawçylaryň oýny diýip atlandyrypdyr, Fransiýa bolsa ony 1837-nji ýylda gadagan etdi. Ol uzak mümkinçilikli töleglipulTölegUtýan stawkanyň gaýtaryp berýän puly, yzyna gaýtarylýan stawkanyň üstüne “X-e 1” görnüşinde aýdylýar.Dolulygyna okaň → sanlar meýdançasyenjamMeýdançaStoldaky çap edilen stawka tory. Başga atlary: stol, mata, örtük.Dolulygyna okaň → pikirini goşdy. 1600-nji ýyllarda fransuz köşgünde oýnalan hocada otuz san we ätiýaçlandyrylan ýerlere esaslanan kazinonyň artykmaçlygymatematikaKazinonyň artykmaçlygyHer stawkanyň kazinonyň ortaça saklaýan paýy: Ýewropa ruletkasynda 2,70%.Dolulygyna okaň → bardy. Olaryň hiç biri ruletka däl; bilelikde bolsa olar onuň ene-atasydyr.
Fransuz köşgünde hoca: otuz san, kazinonyň ýerleri. Lýudowik XIV gadagan etdi, barybir oýnaldy.
Italiýada we Fransiýada biribi: sanly tagta, haltadan çekilýän san, uzak mümkinçilikler.
Iňlis oýun öýlerinde E.O. çarhlary: aýlanýan çarh, şar, jübüt ýa-da täk. 1745-nji ýylda gadagan edildi.
Pariž çarhy we sanly meýdançany birleşdirýär. 0 hem, 00 hem kazinonyň öýjükleri.
Lableniň romanynda (1801) tanalýan jikme-jiklikde beýan edilen Pale-Roýal oýny.
Ruletka nirede oýlanyp tapyldy? Parižde, 1796-njy ýyla çenli
Žak Lableniň 1801-nji ýylda çap edilen “La Roulette, ou le Jour” romanynda 1796-njy ýylda Pale-Roýaldaky çarh beýan edilýär: 1-den 36-a çenli sanlar, kazino üçin goýlan gyzylstawkaGyzyl18 gyzyl sana deň tölegli stawka. Fransuzça: rouge.Dolulygyna okaň → nolçarhNolHiç bir deň tölegli, onikilik ýa-da sütün stawkasynyň ýapmaýan ýeke ýaşyl öýjügi; kazinonyň artykmaçlygynyň çeşmesi. Başga atlary: ýeke nol, 0.Dolulygyna okaň → we garastawkaGara18 gara sana deň tölegli stawka. Fransuzça: noir.Dolulygyna okaň → goşa nolgörnüşGoşa nolAmerikan çarhynyň 00 öýjügi. Onuň bolmagy kazinonyň artykmaçlygyny 2,70%-den 5,26%-e çenli ýokarlandyrýar.Dolulygyna okaň →, şeýle hem içki we daşky stawkalarystawkaDaşky stawkaToruň daşyndaky öýjüklere stawka: onikilikler, sütünler we deň tölegli stawkalar.Dolulygyna okaň → häzirki ýaly diýen ýaly ýerleşdirilen meýdança. Bu ilkinji doly beýan we ol eýýäm häzirki zaman oýny. Pale-Roýal 1837-nji ýyldaky gadagançylyk oýny nemes kurort şäherlerine iterýänçä Parižiň ygtyýarnamaly we salgyt salynýan gumar kwartalydy.
Bad-Homburg we kurort kazinolaryRuletkada içki we daşky stawkalar
At
Roulette fransuzça “kiçijik tigir” diýmekdir. Bu söz şu oýna berkidilmezden öň başga çarh oýunlary üçin hem ulanylýardy: Şelliniň (1988) habar bermegine görä, Sent-Lawrens derýasynyň boýundaky fransuz koloniýasy Täze Fransiýa üçin 1758-nji ýyldaky düzgünnama eýýäm “süňk, hoca, faro we roulette” oýunlaryny gadagan edipdir, ýöne şol ruletkanyň neneňsidigini aýtmandyr. Irki iňlis çeşmelerinde oýun käte “roulet” diýlip atlandyrylýar ýa-da “fransuz E.O.” hökmünde beýan edilýär. 1820-nji ýyllara çenli “roulette” Ýewropanyň hemme ýerinde bir anyk oýny aňladýardy.
Iki nol
Asyl Pariž çarhlarynda 0 hem, 00 hem bardy, bu bolsa 38 öýjükli çarhda kazino 5,26% artykmaçlyk berýärdi. Ýeke nolly çarh 1843-nji ýylda Bad-Homburgda Blan doganlarynyň bäsdeş kurortlardan oýunçylary çekmek üçin eden täjirçilik ädimidi. Amerikan çarhy iki noly hem saklady, sebäbi oýun bu üýtgeşmeden öň Amerika ýetipdi we ol ýerde hiç kimiň bahany arzanlatmaly bäsdeşi ýokdy. Käbir irki amerikan çarhlary has-da öňe gitdi: XIX asyryň bir meýdançasynda diňe 1-den 28-e çenli sanlar, 0, 00 we bürgüt bardy, bir sana 27-ä 1 tölenýärdi (stawka hem goşulyp), bu 12,90% artykmaçlyk, sütünlerdestawkaSütünMeýdançanyň bir dik sütünindäki on iki san, töleg 2:1.Dolulygyna okaň → we reňklerde bolsa 9,68% alýardy. Ol uzaga çekmedi.
Näme üçin ýaýrady
Ruletka hiç hili ussatlyk talap etmeýär, her minutda netije berýär we islendik sanly oýunça uzak möhletde utulyp bilmeýän kazino garşy bir wagtda stawka goýmaga mümkinçilik berýär. Operator üçin bu iň amatly oýun: çalt, ýönekeý, giňeldip bolýan we belli bir derejede girdejili. Hökümet üçin bolsa oňa salgyt salyp bolýar. Oýun pul we ygtyýarnamalaryň yzyndan Parižden Homburga, Monako we hemme ýere ýaýrady.
Monte-Karlo ruletkasyUzak möhletde ýakynlaşma: ruletkada uly sanlar kanuny
Näme üýtgemedi
Meýdança, tölegler (36/n − 1), tapgyryň berk yzygiderligi we dileriň orny Lableniň beýanynda hem häzirki göni ýaýlymda hem birmeňzeş. Çarhdaky sanlaryň yzygiderligi, deflektorlarenjamDeflektorEňňitdäki düşýän şary dargadýan metal päsgelçilikleriň biri. Başga atlary: kanoe, romb, çüý.Dolulygyna okaň → we pes bölüjilerenjamBölüjiÇarhda iki öýjügiň arasyndaky metal bölüji.Dolulygyna okaň → şary yzarlamagy öwrenen oýunçylara garşy XIX asyrda girizilen kämilleşdirmelerdir. Ýeke nol mümkinçiliklere täsir eden ýeke-täk üýtgeşme we ol olary gowulandyrdy.
Soraglar
Ol 1650-nji ýyllarda başga maksatlar bilen aýlanýan tigirler bilen synag geçiripdir. Bu degişlilik resminamalaşdyrylmadyk, rowaýata esaslanýar. Onuň sahypasyna serediň.
1837-nji ýyla çenli Pale-Roýalda ygtyýarnamalydy, soň 1907-nji ýyla çenli gadagan edildi, şol ýyl kurort we deňizýaka şäherlerindäki kazinolara ýene rugsat berildi.
Reňkleri berk gezekleşdirmek we uly/kiçi hem-de täk/jübüt sanlary deň ýaýratmak üçin. Takyk yzygiderlik XIX asyrda kesgitlendi we şondan bäri üýtgemedi.
Matematika bilen güýmenje
Ilki özüňiz synap görüň. Her çözgüt ýapyk; taýýar bolanyňyzda açyň.
Biribi 70 sandan bir sana stawkany goşmak bilen 1 üçin 64 gaýtaryp berýärdi: 63 : 1. Bu nähili artykmaçlyk? Eger ol iki sana stawka teklip eden bolsa, haýsy tölegpulTölegUtýan stawkanyň gaýtaryp berýän puly, yzyna gaýtarylýan stawkanyň üstüne “X-e 1” görnüşinde aýdylýar.Dolulygyna okaň → şol artykmaçlygy saklardy?
Çözgüdi görkez
Jogap Artykmaçlyk 6/70, 8,57%. Iki sana stawka 31 : 1, bitin san tölärdi.
Bir san 70 çekilişde bir gezek utýar we 63 birlikpulBirlikUlgamyň ýa-da oýunçynyň işleýän esasy stawkasy. Progressiýalar islendik stolda ulanyp bolar ýaly birliklerde beýan edilýär.Dolulygyna okaň → töleýär; galan 69 çekiliş 1 ýitirýär: (63 − 69)/70 = −6/70, 8,57% artykmaçlyk. Başgaça aýdylanda, adalatly oýunmatematikaAdalatly oýunHiç bir tarapyň artykmaçlygy bolmadyk oýun: her stawkanyň garaşylýan bahasy nola deň.Dolulygyna okaň → 70 töläýjek ýerinde bank 64 gaýtarýar.
x : 1 tölegli iki sana stawka 70 çekilişde iki gezek utýar: 68 ýitirilene garşy 2x birlik utulýar, garaşylýan bahamatematikaGaraşylýan bahaUzak möhletde bir stawka düşýän ortaça netije. Her standart Ýewropa stawkasy üçin stawkanyň −1/37 bölegi.Dolulygyna okaň → (2x − 68)/70. 2x − 68 = −6 deňläň: x = 31. Bu 1 üçin 32 yzyna, 64-iň ýarysy.
Biribiniň tölegleri 1 üçin 64/n yzyna kadasyna eýerýär, 64 bolsa 1, 2, 4, 8, 16 we 32 san üçin arassa ýarpa bölünýär, şonuň üçin bu stawkalar bitin çykýar. Ruletkanyň 36-sy 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18 we 36-a bölünýär, bu üçden hatarlaryň meýdançasynaenjamMeýdançaStoldaky çap edilen stawka tory. Başga atlary: stol, mata, örtük.Dolulygyna okaň → laýyk gelýär.
Biribiniň hatarlarda ýerleşdirilen 70 sany dört sany üç sana stawka üçin ýer galdyrýardy. Bir sanyň 8,57% artykmaçlygynyň kadasy boýunça üç sana stawka näçe tölemeli? Iň ýakyn bitin tölegler näçä düşerdi?
Çözgüdi görkez
Jogap 20⅓ : 1. 20 : 1 tölemek 10%, 21 : 1 tölemek 5,71% dururdy.
Ýokardaky meseläniň kadasy: n sana stawka 1 üçin 64/n yzyna töleýär. Üç san üçin bu 64/3 = 21⅓ yzyna ýa-da 20⅓ : 1, muny hiç bir fişkapulFişkaKesgitli mukdary aňladýan, stawka etmek üçin meýdança goýulýan nyşan. Başga ady: check.Dolulygyna okaň → töläp bilmeýär.
x : 1 tölegli üç sana stawka 70 çekilişde 3 gezek utýar we 67 gezek utulýar: garaşylýan baha (3x − 67)/70. 20 : 1 tölegde: −7/70, 10%. 21 : 1 tölegde: −4/70, 5,71%.
Birligiň üçden birine aşak tegeleklemek oýunça bir ýarym punkta golaý durýar; ýokary tegeleklemek bolsa üç punkta golaý yzyna berýär. Köp bölüjili otuz alty ruletkany Amerikan bäş sana stawkasyndan başga ähli stawkalarda bu saýlawdan halas edýär.
XIX asyryň bürgüt çarhynda 31 öýjükenjamÖýjükRotordaky 37 sany belgilenen bölümiň biri. Başga atlary: ýuwa, çukur.Dolulygyna okaň → bardy, 1-den 28-e çenli, üstesine 0, 00 we bürgüt, we ol bir sana “27 for 1” töleýärdi. Onuň sütünstawkaSütünMeýdançanyň bir dik sütünindäki on iki san, töleg 2:1.Dolulygyna okaň → we reňk stawkalary 9,68% durýardy. Dört sana stawka şol baha durmagy üçin “for 1” görnüşinde näçe tölemeli?
Çözgüdi görkez
Jogap “7 for 1”, bu 3/31 = 9,68% durýar.
“X for 1” töleýän stawka utanda stawkany goşmak bilen X birlik gaýtarýar. Dört sana stawka 31-den 4 gezek utýar, şonuň üçin goýlan her 31 üçin 4X birlik gaýtarýar: garaşylýan baha (4X − 31)/31.
“7 for 1” tölegde bu −3/31, 9,68%, sütünler we reňkler ýaly. “8 for 1” tölegde +1/31 bolardy, oýunçy üçin artykmaçlyk. Diýmek bürgüt çarhynyň kadasy (28 − n)/n : 1, 31-den kazinonyň üç öýjügi.
Degişme üçin
Iňlis çarhy, italýan meýdançasy, fransuz ady, iki nol.
Çeşmeler
- Lablée, J. La Roulette, ou le Jour.
- Kavanagh, T. M. Dice, Cards, Wheels: A Different History of French Culture.
- Schwartz, D. G. Roll the Bones: The History of Gambling.
- Bollman, M. Mathematics of the Big Four Casino Table Games: Blackjack, Baccarat, Craps, & Roulette.
- Shelley, R. Roulette Wheel Study.
- Dictionnaire de l’Académie française, 4th ed.